Zwarte Piet als splijtzwam

Het Zwarte Piet debat is eigenlijk helemaal geen debat, zo stelt columnist Bart Smout vandaag in de Volkskrant. Voorstanders van deze aloude traditie komen niet met argumenten maar honen de criticasters weg en de oorzaak daarvan moet worden gezocht in een groeiende afkeer tegen de morele superioriteit van de antiracisme club.

Dat lijkt me nogal zwart/wit gesteld. Ik zie over en weer argumenten langskomen die de moeite van het overdenken en bespreken waard zijn. Het probleem is dat niet valt vast te stellen of de oorsprong van de ‘blackface‘ eenduidig racistisch genoemd kan worden. Om te beginnen geeft al het historisch materiaal dat ter beschikking is al geen uitsluitsel. Verder kom je hem tegen in verschillende culturen. De Perzische cultuur kent bijvoorbeeld het feest Nowruz waarin de blackface Hajji Firuz een vrolijke boodschapper is die geenszins een onderdanige rol lijkt te hebben. Maar ook Iran kent criticasters. Firuz is namelijk niet alleen vrolijk, maar ook bepaald niet de slimste. Dat is een stereotypering waar een deel van de Afro-Iraanse gemeenschap moeite mee heeft*. Evengoed schijnt hij door veruit de meerderheid van de bevolking te worden beschouwd als een onschuldig en vriendelijk karakter.

Over de rol van Zwarte Piet valt ook het een en ander te zeggen. Hij mag dan de knecht van een blanke heiligman zijn, maar knecht was vanouds een relatief normaal beroep waar ook geld mee werd verdiend. Tegenwoordig noemen we ze assistent. Knecht werd ook wel gebruikt om slaven aan te duiden, maar hoe waarschijnlijk is het dat een donkere slaaf/knecht het recht had blanke stoute kindertjes in een jutte zak naar Spanje te ontvoeren en ze zelfs met een roede op hun donder te geven? Traditioneel bezien lijkt dit de omgekeerde wereld. Daar kan dan wel weer tegenin worden gebracht dat Zwarte Piet als schrikwekkende boeman werd neergezet en er dus een onterechte angst voor de donkere huidskleur werd gekweekt. Maar die tijd ligt ver achter ons. Tegenwoordig is Zwarte Piet in veruit de meeste ogen een vrolijke kindervriend die snoepgoed en cadeautjes uitdeelt.

De weg naar de hel..

Terug naar het debat dat geen debat zou zijn. Al hebben de criticasters een punt, bij de gekozen strategie stel ik zo mijn vraagtekens.

Het vervelende is dat het begrip racisme de laatste decennia zo vaak te pas en te onpas is gebruikt dat het nagenoeg volledig is uitgehold. Dat doet geen recht aan hen die er daadwerkelijk slachtoffer van zijn. En het doet evenmin recht aan blanken die doorgaans niet meer of minder last hebben van vooroordelen dan mensen van andere etnische afkomst. Een ander vervelend bijverschijnsel is dat een groeiende groep mensen bij het woord alleen al in een verdedigende kramp schiet en nog maar moeilijk voor rede vatbaar lijkt.

Ik vraag me dan ook af hoe groot de kans is dat iemand nog met je in discussie wil als je hem bij voorbaat wegzet als racist? Al is dat misschien niet de bedoeling geweest, dat is zo ongeveer wel de enige boodschap die overkomt: als voorstander van de Zwarte Piet moet je wel racistisch zijn. Dat is dan ook precies wat mij de laatste weken in het verkeerde keelgat is geschoten en mijn bereidheid om in te gaan op de argumenten bepaald niet heeft vergroot.

En toen ik vernam dat er in Amsterdam ‘maar liefst’ 21 actievoerders een kort geding aanspanden om de hele intocht verboden te krijgen brak mijn oer Hollandse klomp al helemaal. Inmiddels heb ik begrepen dat er doelbewust gekozen is voor deze ‘hoge inzet’ om de discussie op de kaart te zetten. Nou, dat lijkt me wel gelukt. De vraag is alleen wel of het geen Pyrrusoverwinning is. De goodwill is bepaald niet toegenomen. Met zulke vrienden.. Enfin, de weg naar de hel is geplaveid met goede intenties.

Productief

De vraag is ook of verder gesteggel over de al dan niet racistische oorsprong van Zwarte Piet productief zou zijn. Het lijkt mij belangrijker om te onderzoeken hoe er tegenwoordig tegen wordt aangekeken. Vooralsnog denk ik dat niet hard te maken valt dat Zwarte Piet in zijn huidige vorm onderdeel is van een racistische doctrine. Daar komt bij dat er ook binnen de betrokken gemeenschappen niet eenduidig over de kwestie wordt gedacht. Zo plaatste trendwatcher Adjiedj Bakas een filmpje op Twitter waaruit blijkt dat Sinterklaas en Zwarte Piet in Suriname nogal populair zijn. En volgens een enquête van Maurice de Hond ziet 92% van NL totaal geen verband tussen Zwarte Piet en slavernij.

In de jaren zeventig waren er fanatieke feministen die woorden als “heerlijk” wilden verbieden omdat ze die associeerden met de macht van de man. Gelukkig was dat maar een marginale groep, maar feit blijft dat vrouwen ook nu nog dagelijks met allerlei stereotypes worden geconfronteerd. Hoe serieus zouden vrouwen genomen worden die   nu zouden eisen dat Sinterklaas Sinterklazien wordt omdat er aan dat hele feest geen enkele vrouw deelneemt wat het vooroordeel dat de vrouw een onzichtbaar bestaan op de achtergrond moet leiden bevestigt?

VN & EU

Terwijl ik dit blog aan het schrijven ben wordt bekend dat Verene Shepard, hoofd van de VN “Zwarte Piet onderzoekscommissie” nog voor het onderzoek is afgerond al beslist heeft dat het hele Sinterklaasfeest racistisch is en maar meteen moet worden afgeschaft. Mevrouw spreekt natuurlijk voor haar beurt en dat wekt bepaald geen vertrouwen betreffende de onbevooroordeeldheid van de onderzoekscommissie. Niet echt reclame voor de VN die toch al steeds minder serieus genomen wordt. En trouwens.. hoe geloofwaardig ben je überhaupt nog als je het ene feest (Nowruz met Hajji Firuz) waarin een blackface figureert op de UNESCO lijst van Historisch Erfgoed plaatst en het andere per direct wil afschaffen?

Ik moet bekennen dat ik in eerste instantie zeer – mij tot nu toe onbekende – heftige nationalistische oprispingen krijg van dit soort abjecte internationale bemoeizucht. Te meer daar mevrouw Sheperd niet gehinderd lijkt door dan ook maar enige historische kennis van zaken. Ze beseft waarschijnlijk ook niet dat ze alleen maar olie op het vuur gooit. Nogmaals…  met zulke vrienden…

Enfin, laat ik even tot tien… twintig…, ok dertig tellen en terug gaan naar waar het werkelijk om gaat.

Compromis?

Volgens de eerder genoemde enquête van de Hond is een overgrote meerderheid tegen het veranderen van de kleur van Zwarte Piet. Daaruit blijkt misschien wel hoe diep de hakken in het zand staan. Want, als we alle emoties nu even laten voor wat ze zijn, waarom is het dan eigenlijk zo belangrijk dat Zwarte Piet zwart blijft? Als de historische context niet relevant is, dan is de kleur dat ook niet. Wat is er dan tegen om ook Pieten van andere kleuren in te brengen en zijn naam te veranderen in bijvoorbeeld “Bonte Piet”? Wat is er tegen een compromis, een geleidelijke overgang? Ik denk niet dat de kindertjes in Nederland minder blij worden van bontgekleurde Pieten. Integendeel misschien wel.

Zou het voor de fanatiekere voorstanders dan misschien voelen als een knieval ten opzichte van de ‘professionele racismeroeptoeterbrigade’? En als dat al zo is, maar je weet dat je daarmee misschien wel rekening houdt met de gevoelens van mensen die zich daadwerkelijk gekwetst voelen, is het dan zo heel erg om die ‘knieval’ een keertje te maken? Als er dan echt zoveel belangrijkere zaken zijn, waarom dan toch die hakken zo diep in het zand?

Ik kijk met belangstelling uit naar relevante argumenten…

Dit bericht werd geplaatst in actueel, Uncategorized en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

3 reacties op Zwarte Piet als splijtzwam

  1. knutselsmurf zegt:

    9 Minuten na elkaar 2 meningen over 1 onderwerp. Ik ga me niet in de discussie mengen, maar ik vind dit wel heel leuk. Zo hadden we OBA ongeveer bedoeld. Is die 9 minuten toeval, of ben je gewoon errug snel ?

  2. satuka zegt:

    Dat was toeval, ik was er al even mee aan het worstelen 😉

  3. Wat de oorsprong is is niet relevant. Wat de huidige betekenis is is meer relevant
    Niemand ziet zwarte piet als een neger.maar gewoon als een helper van sinterklaas.
    En ja, negers is de naam voor zwarte afrikanen. En ja die zijn minder ontwikkeld. En dat vinden ze normal.
    Zo?

    Racisme; alleen het word al is achtelijk. Het betekent-taalkundig- zoals racen. Goede spelling zou zijn rascisme. Maar dat is te moeilijk voor rechtse ballen denk ik

    Maarre; hoe praten negers over blanken? Juist met meer rascisme en vooroordelen dan omgekeerd

    De hele discussie rondom zwarte piet: slap onzinnig gelul.
    P.s. jammer dat slavernij afgeschaft is, konden we de klagers aan het werk zetten

Geef een reactie

Gelieve met een van deze methodes in te loggen om je reactie te plaatsen:

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s